ایران در دوره سلطنت قاجار ...

 

ایران در دوره سلطنت قاجار                   

 

- مقدمه ...

- نظری به گذشته ...

- حمله مغول که از سال 614 هجری قمری آغاز گردید و به سقوط دولت خوارزمشاهی و برقراری سلطه مغول در سراسر ایران پایان یافت ، عنصر جدیدی در تشکیلات طبقاتی ایران به وجود آورد و این عنصر تازه که با حفظ آداب و رسوم خویش همواره وجه امتیاز خود را با طبقات شهرنشین و حتی ده نشین ایران محفوظ داشت ، عنصر ایلات بود ..( صفحه 15)...

 

- فصل اول ...

- قاجاریه در تکاپوی زمامداری ...

- نسب قاجاریه ...

- حمله مغول راه ورود بلامانع عده کثیری از قبایل ترک و تاتار را به ایران باز کرد و قبایلی که در راه مقاصد چنگیز دست به کشتارهای بیرحمانه و قتل نفوس و نهب اموال مردم شهرها و دهستانهای ایران زده بودند ، در سایه قدرت نظامی مغول و سپس در سایه خدمتگزاری به ایلخانان مغول بسیاری از دشت ها و دامنه های سبز و خرم کوهستانهای فلات ایران و قفقازیه را برای سکونت خود اختیار کردند و در مدت دو قرن حکومت ایلخانان در ایران با نقل و انتقالهایی که در محل سکونت این قبایل داده شد ، نژادهای مختلف تاتار و ترک به هم آمیختند . به مناسبت نام محل سکونت و یا مناسبات اجتماعی اصطلاحات و نامهای جدیدی در مورد این قبایل به کار برده شد که از آن جمله  ترکمان  و ازبک  را میتوان ذکر کرد ...

- ترکتاز تیمور که از لحاظ ضربت تاریخی بر پیکر اجتماعی ملت ایران ، مکمل حمله بیرحمانه مغول بود ، بار دیگر کشور ما را عرصه خودنمایی و ازمایش قدرت جنگجویی قبایل ترک و تاتار قرار داد و در این کشمکش ها قبایل مختلط ترک و مغول به اصطلاحات جدید ترکمان و ازبک و مانند آن در عرصه کارزار وارد شدند و بعضی از سران قبایل ، پاداش کشتارها و خونریزی هایی را که به امر امیر تیمور گورکان در ایران و سایر ممالک آسیای غربی مرتکب شدند ، به صورت حکمرانی و فرماندهی سپاه و امثال آن از آن مرد خونخوار گرفتند و ترکمانان و قبایل هم نژاد آنان که تا حمله تیمور فقط از جنبه نظامی مورد توجه سلاطین عصر بودند ، به تدریج نقش سیاسی و فرمانروایی را اختیار کردند و در سراسر قفقازیه و دشت های شمالی دریای خزر و ترکستان غربی و آذربایجان و آسیای صغیر و شامات و فلسطین حکومتهایی برای خود تشکیل دادند که بعضی از آنها مانند حکومت آل عثمان قدرت یافت و به تدریج به امپراتوری مقتدری مبدل شد ...صفحه 19-20 ...

 - رواج زبان ترکی در آذربایجان و قفقازیه نشان میدهد که در تمام دوره سلطنت جانشینان تیمور در ایران و آسیای غربی ، این ناحیه مرکز ثقل حکومت بوده و قدر مسلم این است که آذربایجان یکی از بزرگترین اردوگاه ها و مهمترین منبع ذخیره نظامی و محل تمرکز نیروهای مختلف به شمار می آمده و جانشینان تیمور تا زمانی که هنوز آثار تجزیه در امپراتوری آنان ظهور نکرده بود ، توجه خاص به این قسمت از متصرفات خود داشتند و این امر قبایلی را که در این ناحیه ساکن بودند ، خواه ناخواه در مسیر جزر و مد حوادث سیاسی و کشمکشهای نظامی قرار داد و اولین آثار تجزیه دولت تیموری از این منطقه ظهور کرد و ترکمانان آق قویونلو و قراقویونلو تمام کوشش و نیروی خود را برای تسلط بر آذربایجان قفقازیه به کار انداختند و اندکی بعد قدرت های نظامی قابل ملاحظه ای از اجتماع قبایل ترک و تاتار در ترکستان غربی و دشت های جنوب روسیه و شمال قفقازیه به وجود آمد که برای نفوذ به خاک ایران ، سلاطین صفویه را در فشار قرار داده و موجب جنگ های خونین و کشمکش های دائمی گردیدند ...

- ترکمانان آق قویونلو که در آذربایجان مدتی حکومت کردند و میتوان گفت که پایه اصلی نیروی صفویه را در اوایل کار بنا نهادند ، نام خود را به دسته ای از ترکمانان داده اند که چند قرن بعد با عنوان  قاجاریه  در عرصه سیاست ایران ظاهر شده اند و اگر قاجاریه را نتوانیم به علت طول زمان از بازماندگان ترکمانان آق قویونلو بدانیم ، باز این نکته مسلم است که قاجاریه به ترکمان بودن خود مباهات می کرده اند و به همین دلیل حتی پس از آنکه تاج و تخت سلطنت ایران را قبضه کردند ، القاب و عناوین قویونلو و دولو را که معرف زندگانی شبانی آنان در ادوار قبل از دوره فرمانروایی بوده است ، همچنان برای خود حفظ کردند ...صفحه 20 ...

- قویونلو به معنای گوسفند و دولو به معنای شتر ..( در زبان ترکی ) ...

..........................................................................................................

- کتاب :: ایران در دوره سلطنت قاجار – قرن سیزده و نیمه اول قرن چهاردهم مهشیدی (قمری).

- تالیف  ::  علی اصغر شمیم - استاد فقید دانشگاه تهران –

- نوبت چاپ :: اول 87 – تهران -

- تیراژ :: 2000 نسخه -

- انتشارات ::  انتشارات بهزاد –

..........................................................................................................

 خواندن این کتاب را به دوست داران تاریخ ایران زمین پیشنهاد میکنیم ...